“Türkiye’de Başıboş Köpek Sorunu: Güncel Durum” panelinde, sahipsiz köpeklerin yol açtığı güvenlik ve halk sağlığı sorunları ele alındı. Ankara Sivil Toplum Platformu, Yaşanabilir Şehir Platformu ve Güvenli Sokaklar ve Yaşam Hakkını Savunma Derneği iş birliğiyle gerçekleştirilen panelde, mevcut yasal düzenlemelere rağmen sorunların devam ettiği vurgulandı.

Panel sonuç bildirgesinde, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nda yapılan değişiklikle sahipsiz köpeklerin belediyeler tarafından toplanmasının öngörülmesine rağmen; can kayıpları, yaralanmalar, trafik kazaları ve kuduz riski gibi sorunların sürdüğü belirtildi. Bildirgede, başıboş köpek sorununun yalnızca hayvan refahı değil, aynı zamanda kamu güvenliği, halk sağlığı ve insan hakları meselesi olduğu ifade edildi.

Katılımcılar, özellikle çocukların okula gidiş gelişlerinde yaşadığı korkunun eğitim hakkını etkilediğini, yaşlılar, kadınlar ve engellilerin kamusal alanlarda güvenle hareket etmekte zorlandığını dile getirdi. Ayrıca parklar, okul çevreleri ve sosyal alanlarda oluşan kontrolsüz ortamın zoonotik hastalık riskini artırdığına dikkat çekildi.

Panelde, belediyelerin yükümlülüklerinin daha sıkı denetlenmesi, başıboş hayvanların sokaklardan kalıcı olarak uzaklaştırılması, okul çevreleri ve toplu taşıma noktalarının güvenli hale getirilmesi çağrısı yapıldı. Bildirgede ayrıca, kamu kurumları arasında koordinasyonun güçlendirilmesi ve görev ihmali bulunan kişi ve kurumlar hakkında idari ve adli süreçlerin işletilmesi gerektiği vurgulandı.

Panel sonunda, “Sağlıklı çevre ve güvenli sokaklar, devletin vatandaşına karşı asli sorumluluğudur” mesajı verilerek ilgili kurumlar etkin önlem almaya davet edildi.

Panelin ardından panel sonuç bildirisi yayınlandı.

“TÜRKİYE’DE BAŞIBOŞ KÖPEK SORUNU: GÜNCEL DURUM” PANEL SONUÇ BİLDİRGESİ

 Türkiye’de başıboş köpek sorununun çözümüne yönelik olarak 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nda 30/7/2024 tarihli ve 7527 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikle, bütün sahipsiz köpeklerin yerel yönetimler tarafından toplanması öngörülmüş olmasına rağmen; can kayıpları, yaralanmalar, trafik kazaları, halk sağlığı riskleri ve kamusal güvenlik sorunlarının ciddi biçimde devam ettiği görülmektedir. Kamuoyuna yansıyan olaylar, yargı kararları ve sahadaki gözlemler; sorunun münferit hadiselerin ötesine geçerek ülke genelinde yapısal bir güvenlik, halk sağlığı ve kamu yönetimi problemine dönüştüğünü ortaya koymaktadır.

Ankara Sivil Toplum Platformu (ASTP), Yaşanabilir Şehir Platformu (YŞP) ve “Güvenli Sokaklar ve Yaşam Hakkını Savunma Derneği” (GÜSODER) iş birliğiyle düzenlenen “Türkiye’de Başıboş Köpek Sorunu: Güncel Durum” başlıklı panelde; mesele, insan hakları, halk sağlığı, kamu güvenliği, veterinerlik bilimi, şehir yönetimi, hukuksal durum ve kamu yönetimi boyutlarıyla kapsamlı şekilde değerlendirilmiştir.

Panel boyunca yapılan bütün değerlendirmelerde ortak vurgu; başıboş köpek sorununun Anayasa ile güvence altına alınan temel hak ve özgürlükler bakımından ciddi sonuçlar doğurduğu, insan hayatının korunmasının devletin temel yükümlülüğü olduğu gerçeğidir. Önlenebilir saldırıların, kazaların ve sağlık risklerinin toplum vicdanında derin yaralar açtığı; bu nedenle sorunun günlük tartışmaların ötesinde, siyaset üstü ciddi bir kamu yönetimi, halk sağlığı ve insan güvenliği meselesi olarak ele alınması gerektiği ifade edilmiştir.

Özellikle çocukların okula gidiş gelişlerinde yaşadıkları korku ve saldırı riski nedeniyle eğitim hakkının zarar gördüğü; vardiyalı çalışanlar, yaşlılar, engelliler ve kadınlar başta olmak üzere vatandaşların güvenle hareket edememesinin çalışma ve seyahat özgürlüğünü olumsuz etkilediği ifade edilmiştir.

Ayrıca parklar, okul çevreleri, sosyal alanlar ve yerleşim bölgelerinde oluşan kontrolsüz ortamın; başta kist hidatik (ekinokokkoz) olmak üzere çeşitli zoonotik ve paraziter hastalık risklerini artırdığı, kuduz şüpheli temas vakalarının ciddi seviyelere ulaştığı ve bunun sağlıklı çevrede yaşama hakkı bakımından önemli bir halk sağlığı sorunu oluşturduğu değerlendirilmiştir.

Panel kapsamında yapılan sunumlarda; köpeğin evcilleştirilmiş bir tür olduğu, başıboş yaşamın hem hayvan refahı hem toplum güvenliği açısından sürdürülebilir olmadığı; uzun yıllardır uygulanan “alındığı ortama bırakılması” yaklaşımının kalıcı çözüm üretmediği ve yalnızca kısırlaştırmaya dayalı yöntemlerin sorunun büyümesini engelleyemediği ifade edilmiştir.

Bilimsel ve hukuki değerlendirmelerde; başıboş köpek meselesinin yalnızca çevre veya hayvan refahı başlığı altında değil, doğrudan kamu düzeni, insan güvenliği ve halk sağlığı meselesi olarak ele alınması gerektiği vurgulanmıştır.

5199 sayılı Kanun’da yapılan değişikliklerin önemli bir hukuki çerçeve oluşturduğu; ancak uygulama eksiklikleri, yetersiz denetim ve bazı yerel yönetimlerin yükümlülüklerini gereği gibi yerine getirmemesi nedeniyle sahada beklenen sonucun alınamadığı ifade edilmiştir.

Özellikle sahipsiz köpeklerin toplanması, barınaklara nakledilmesi ve sokaklara geri bırakılmalarının engellenmesi konularında uygulama eksikliklerinin sürdüğü; bunun da kamu güvenliği bakımından hizmet kusuru tartışmalarını beraberinde getirdiği belirtilmiştir.

Mahkeme kararları ve mevcut mevzuata rağmen bazı bölgelerde uygulamaların yetersiz kaldığı; sadece tam yargı davaları değil, ihmali bulunan kişi ve kurumlar bakımından etkili idari ve cezai süreçlerin de işletilmesi gerektiği değerlendirilmiştir. Görev ihmali, denetim eksikliği ve kamu düzenini tehlikeye düşüren uygulamalara karşı yaptırım mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir.

Panelde ortak görüş olarak; insan, hayvan ve çevre sağlığı ile güvenliğinin korunması için alınması gereken tedbirlerin, hayvanların “konforlu” şekilde barındırılması şartına bağlanarak sağlanamayacağı değerlendirilmiştir.

Bu kapsamda;

• 5199 sayılı Kanun’un bütün kurumlar tarafından ivedilikle uygulanması,
• Merkezi idare ile yerel yönetimler arasında etkin koordinasyon sağlanması,
• Belediyelerin yükümlülüklerinin düzenli ve etkili biçimde denetlenmesi,
• İhmal ve hizmet kusuru bulunan kişi ve kurumlar hakkında gerekli idari ve adli süreçlerin işletilmesi,
• Başta okul çevreleri, sağlık kuruluşları, ibadethaneler, çocuk oyun alanları, toplu taşıma noktaları ve temel yaşam alanlarının başıboş hayvanlardan arındırılması,
• Kamusal alanlarda sahipli hayvanların tasmayla bağlı olması ve gerekli durumlarda ağızlık kurallarının tavizsiz uygulanması,
• Barınak dışında besleme faaliyetlerinin kamu düzeni ve halk sağlığı açısından engellenmesi,
• Sokakta başıboş hayvan varlığını kalıcı biçimde sona erdirecek etkin uygulamaların hayata geçirilmesi,
• Başıboş köpek şikâyetlerinin idarelere hızlıca iletilebilmesini sağlayan bir mekanizma oluşturulması gerektiği,
• Büyük bütçeli ve sürdürülebilirliği tartışmalı projeler yerine; kamu kaynaklarını israf etmeyecek, güvenlik ve denetim esaslı barındırılma yöntemlerinin uygun olacağı ifade edilmiştir.
• Panel katılımcıları tarafından ayrıca; eğitim, denetim ve kurumsal koordinasyon ekseninde yeni bir yaklaşım geliştirilmesinin gerekli olduğu belirtilmiştir.

Bu çerçevede;

• İlgili bakanlıklar tarafından çocuklara ve ailelere yönelik hayvanlarla kontrolsüz temasın risklerine ilişkin farkındalık çalışmalarının yapılması, tanıtıcı materyal ve içerik üretilmesi, öğretim programlarında konunun temel hak ve hürriyetler, halk ve çevre sağlığı boyutlarıyla yer alması,
• Hayvan sevgisinin; sahiplenme, kayıt altına alma ve kontrollü bakım sorumluluğu temelinde ele alınması,
• İlgili bakanlıklar bünyesindeki birimlerin insan güvenliği ile hayvan refahını birlikte gözeten daha etkin bir yapıya dönüştürülmesi,
• Belediyelerin görev ihmalinde ilgili bakanlıkların denetim ve koordinasyon mekanizmalarının güçlendirilmesi,
• Toplama ekiplerine sahada müdahale edilmesini önlemek için kolluk desteği sağlanması öneri olarak değerlendirilmiştir.

Sonuç olarak; güvenli sokakların, sağlıklı çevrenin ve kamusal huzurun vatandaşların temel hakkı olduğunu tekrar ifade ediyor; ilgili tüm kurumları görev ve sorumluluklarını etkin biçimde yerine getirmeye davet ediyoruz.

“Sağlıklı çevre ve güvenli sokaklar, devletin vatandaşına karşı asli sorumluluğudur.”

Kamuoyuna saygıyla arz ederiz.

16 Mayıs 2026 – Ankara

ASTP – YŞP - GÜSODER